و طبيخ انواع هر سه پودينه و جندبيدستر عجيب است و شير لاغيه كه ترياق معروف بفوتنجى و فراوى است لسع جميع هوام خصوصاً افعى را شديد النفع است و جدوار و يوخاميش و موش و آذريون و تخم باداورد و حرف . و ايضاً زيره كه مشابه شونيز است و كاشم و سير و پوست برگ سرو كوهى با فلفل و فلفل تنها . و جالينوس گفته شرابى كه در آن افعى افتد و بميرد نافع لذع هوام است فكيف ترياق و تخم ترنج مضاد جمله سموم است و شربت او دو مثقال بود و بيخ انجدان نافع جميع سوم است و تخم فنجنكشت و روغن بلسان و حب بلسان و فنجنكشت و جوزبوا و انجير و فندق و جنطيانا و جاوشير و مع زراوند و گل دفلى و برگ او و ثمره و لب تازه عجيب است در اين باب دارچينى و پشك بز ضماداًو شرباً . و ايضاً كماذريوس و كاشم و سرطان نهرى به شير و نانخواه و سكبينج و پسته به شراب و پودينه و طبيخ خبازى بستانى و تخم خطمى و دماغ ماكيان خصوصاً مع قنه و شورباى ابن عرس زنده و شورباى جروكه نوعى از موش است چون به شراب بنوشند ورق كه نوعى از سلحفات عظيم الجثه است نمك سوده كرده و طبيخ سرطانات نهريه و خون سنگ پشت و قنه عجيب است و جنطيانا عجيب است و تخم گزر دشتى نافع بود و آنچه از ادويهء بارده در اين مفيد بود بيخ لفاح است ضماداً به عسل و كاسنى دشتى در اين باب عجيب است و پرسياوشان براى همه عام النفع است و گاهى غاريقون با يك مثقال زراوند طويل مركب مىسازند . ايضاً ترياق عجيب افيون و مر هر واحد يك درم فلفل بكنيم درم بيخ زراوند طويل و مدحرج سه سه درم سپند و زيره هندى هر واحد يك درم شونيز پنج درم جنطيانا سه درم سداب دو درم به عسل و آب جرجير به سرشند شربتى يك مثقال به مطبوخ جند . ايضاً دواى طين مختوم بگيرند حب الغار دو مثقال گل مختوم دو مثقال و ابولوسان به زيت بخورانند شربتى بندقه در سه اوقيه ماء العسل . ايضاً ترياق عام النفع براى سموم ملسوعه و مشروبه فلفل ده درم سنبل دو درم زراوند و بيخ اذخر هر واحد يك درم به آب خرنوب سرشته چهل روز در آفتاب نهند و هر روز يك مرتبه حركت دهند . و هرگاه كه خشك شود تر كنند و به آب گرم بخورند . و قومى گفته كه اين به طريق كحل نيز نفع كند دواى نافع براى هر گزيدگى شونيز تخم حرمل زيره هر واحد دو نيم جنطيانا زراوند مدحرج هر واحد يك درم رخم فلفل سفيد مر سداب هر واحد نيم درخم به عسل به سرشند شربتى از آن به قدر باقلاى رومى در شراب . ديگر جنطيانا دو درم فلفل سداب هر واحد دو درم به عسل به سرشند و اين يك شربت است به شراب بخورند . ديگر حماما حب بلسان هر واحد سه درم تخم جرجير تخم گندنا هر واحد يك درم زراوند بيخ انجدان سياه هر يك دو درم مر و زعفران هر واحد يك درم طين بجيره چهار درم به عسل گرفته به سرشند شربتى به قدر باقلا . ايضاً حب بلسان زوفاى خشك تخم شلجم دشتى فلفل سياه و سفيد دارفلفل وج انيسون فطراساليون اسارون زيره سياه بزر البنج هر واحد چهار درم سنبل فقاح اذخر هر واحد شش درم به عسل به سرشند شربتى به قدر باقالى روميه . اطليه كه بر گزيدگى طلا كنند از آن جمله نفط سفيد يا ازرق است يا سير خام يا در روغن زرد جوش كرده و جندبيدستر به زيت و يا آب گندنا بدون آب افشرده و پودينهء نهرى بهتر جذاب سم است و گوگرد به بول و يا ماكيان و خروس زنده شكافته بر موضع گزيدگى بندند و هر ساعت تبديل نمايند . قومى گفته كه ماكيان شديد الحراره است و لهذا مس و ريگ و سنگريزه خورده را مىگدازد و مىتواند كه اين در حوصله و كرش او باشد نه غير آن و از چيزى كه بدان ضماد نمايند نمك و سركه است يا زهرهء نرگاو يا نمام و برگ خنثى يا خاكستر و سركه و خصوصاً خاكستر چوب انجير و انگور و خصوصاً در ابتدا و زفت و نمك هر دو پخته . و گويند كه ضماد بسير و نمك و پشك بز نافع بهر گزيدگى است مگر لسع مار اصله را و ضماد به آهك و عسل و زيت نافع است حتى كه لذع اصله را . و ايضاً بگيرند خردل و سركه و اشخار و آهك به آب صابون يا قطران ضماد كنند و زيت جوش كرده و ريختن بالاى لسع حتى كه لسع افاعى را نيكو است و اين از معالجات اهل مصر است و اين داغ نيك است و پياز به سويق و مرهم معمول به نمك و مرهم نطرون و از نطولات جيده آب درياى شور گرم تنها و با خردل و طبيخ جر و زنده و ابن عرس است . صاحب كامل گويد كه موضع را به اشيائى كه از آن آنها تسخن و لذع جلد است مثل پياز عنصل و سير دشتى ضماد كنند و يا بگيرند خاكستر درخت انگور و خاكستر درخت انجير و با سركه و مرمى ضماد كنند و پياز به سويق يا نان و گندنا و آرد و نمك يا قطران يا پشك بز به كار برند و تنطيل بسركهء كه اندر آن پودينه يا سكبينج جوش داده باشند نيكو است و مراهم معموله بقاقله استعمال كنند . و ايضاً كاسنى و مر و يا كعب خنزير باريك سوده با سركه و يا شراب بخورانند و يا گوشت راسو نمك سود سه درم به شراب خورانند و يا خون سنگ پشت بحرى و يا جندبيدستر يك و نيم درم به شراب ممزوج بخورانند و يا بخور مريم و يا قثاء الحمار يك و نيم درم به شراب و سركه ممزوج و يا تخم شلجم و يا حب الغار و يا سرطان نهرى بريان و يا بگيرند زراوند مدحرج يك درم به آب گندنا ده درم و شراب هم چند آن . و چون بيخ حرمل نيم مثقال به شراب بخورند و در اين با سه بسيار نافع بود و ايشان به اين معجون انتفاع مىيابند . صفت آن حب الغار و جاوشير و بيخ سوسن آسمانجونى و زنجبيل و زراوند مدحرج هر واحد پنج درم دقاق كندر و سداب دشتى هر واحد چهار درم آرد كرسنه سه درم همه را باريك سوده به شراب به سرشند و نيم مثقال بخورند . و ايضاً ترياق اربعه به آب سداب بخورند و الا ترياق كبير نيم درم تا نيم مثقال